Asfalt Distribütörü Nedir? Nasıl Çalışır?

Asfalt Distribütörü Nedir?

Asfalt distribütörü, bitüm veya bitüm emülsiyonunu yol yüzeyine belirlenen miktarda ve eşit dağılımla püskürten yol yapım makinesidir. Kamyon üstüne monte edilen veya çekilir tipte olan yalıtımlı bir tank ile ona bağlı ısıtma, pompalama ve püskürtme sistemlerinden oluşur. Bitüm distribütörü veya emülsiyon serici olarak da bilinir.

Bu işin neden özel bir makine gerektirdiğini anlamak için asfaltın yapısına bakmak yeterli. Asfalt; kırılmış taş, kum, çakıl veya cüruf gibi agregaların, dolgu malzemesinin ve bir bağlayıcının karışımıdır. Bağlayıcı olarak çoğunlukla bitüm kullanılır ve tabakaların birbirine tutunması da yine bitüm esaslı bir ara katmana bağlıdır.

Metrekareye düşen malzeme az olursa tabakalar tutunmaz, fazla olursa bitüm yüzeye vurur. Bu yüzden bir distribütörün asıl değeri, serim miktarını ne kadar hassas ve sabit tutabildiğindedir.

Asfalt Distribütörü Nerelerde Kullanılır?

Distribütörler otoyollarda, şehir içi yollarda, otoparklarda ve stabilizasyon çalışmalarında kullanılır. Başlıca uygulamalar şunlardır:

• Sathi kaplama: Distribütör bağlayıcıyı püskürtür, mıcır serici hemen ardından mıcırı serer. Türkiye’de en yaygın kullanım alanıdır. Ayrıntılar için sathi kaplama nedir, nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
• Yapıştırma tabakası: Mevcut kaplamanın üzerine yeni bir asfalt tabakası serilmeden önce iki tabakanın birbirine tutunması için ince bir bitüm emülsiyonu tabakası püskürtülür.
• Astar: Yeni yapılan yollarda, sıkıştırılmış granüler temelin üzerine kaplamadan önce astar uygulanır.
• Yama öncesi bağlayıcı püskürtme: Çukur ve çatlak onarımında yamanın kalıcı olması için onarılacak yüzeye bağlayıcı uygulanır. Bu iş için çekilir tip, el barlı küçük distribütörler kullanılır.

Asfalt Distribütörü Nasıl Çalışır?

Bir asfalt distribütörü, yalıtımlı bir tank ve onun üzerine kurulu dört alt sistemle serim yapar: hidrolik tahrik, pnömatik kumanda, ısıtma ve kontrol.

Hidrolik tahrik. Araç motorunun gücü PTO üzerinden hidrolik pompaya aktarılır. Pompa, yağı hidromotora gönderir; hidromotor da asfalt pompasını döndürür. PTO çıkışı uygun olmayan araçlarda bu güç, harici bir dizel motordan da alınabilir.

Pnömatik kumanda. Aracın ana hava tankından gelen hava önce şartlandırıcıya girer. Burada nemi ve tozu filtrelenir, ardından içine yağ enjekte edilir; böylece pnömatik parçalar çalışırken yağlanır. Hazırlanan hava valf blokları üzerinden ilgili vanaya veya pistona yönlendirilir.

Püskürtme barları. Barların kalkıp inmesi ve katlanması modele göre pnömatik veya hidrolik olarak yapılır. Vimpo VAD Serisi’nde VAD Mini, 3600M ve 3600A’da sprey-bar hareketi pnömatik, geniş serim yapan 5400A’da ise hidroliktir.

Isıtma. Tankın arkasındaki brülörler 220 V ile çalışır; araç aküsünün 12 V veya 24 V gerilimi invertörle 220 V’a çevrilir. Mazot önce filtrelerden geçer, sonra brülörlere dağıtılır. Alev boruları tank içinde U şeklinde ilerler ve arkadaki bacadan çıkar. Polimer modifiye bitüm (PMB) ile çalışılacaksa sisteme kızgın yağ kazanı eklenir; soğuk havada çalışan ekipler için kızgın yağlı sprey-bar ısıtma da tercih edilebilir.

Oransal ve Manuel Püskürtme Arasındaki Fark

Fark, metrekareye düşen malzemeyi kimin sabit tuttuğundadır: oransal sistemde makine, manuel sistemde operatör. Mekanik altyapı iki tipte de aynıdır.

Oransal sistem nasıl çalışır?

Şasi altındaki radar aracın yere göre hızını okur. Sistem bu hızı, seçilen serim genişliği ve hedef serim miktarıyla birlikte işler. Sonuç, hidrolik pompanın içindeki plakaya iletilir; plaka hidromotora giden yağı ve dolayısıyla asfalt pompasının devrini ayarlar. Araç hızlanıp yavaşlasa da metrekareye düşen miktar değişmez.

Oransal serim adım adım:

1. Hedef serim miktarını ayarlayın ve otomatik püskürtme butonunu açın.
2. Serim genişliğine göre püskürtme gruplarını açın, ardından püskürtme başlat butonuna basın.
3. Aracı hareket ettirin. Araç dururken pistonlar açılmaz; hız 2 km/sa’i geçince seçilen gruplar açılır ve serim başlar.
4. Hız 2 km/sa’in altına düştüğünde gruplar kendiliğinden kapanır.
5. İş bitince sırasıyla püskürtme gruplarını, püskürtme başlat butonunu ve otomatik püskürtme butonunu kapatın.

Manuel serim adım adım

1. Manuel püskürtme butonunu açın ve dökülecek miktarı pompa debisi tuşlarıyla ayarlayın.
2. Serim genişliğine göre püskürtme gruplarını açın.
3. Araç hareket hâlindeyken, serime başlamak istediğiniz noktada püskürtme başlat butonuna basın.
4. Bitirmek için püskürtme başlat butonunu kapatın, devri sıfırlayın ve manuel püskürtme butonunu kapatın.

Manuel modellerde operatör anlık serim miktarını kg/m² cinsinden ekrandan izler. Pompa fonksiyonları ve ısıtma, iki tipte de elle müdahale gerektirmeyen sistemlerle çalışır.

Asfalt Distribütörü Kullanma Kılavuzu

Aşağıdaki adımlar Vimpo VAD Serisi kamyon üstü distribütörler içindir; panel düzeni modele göre küçük farklar gösterebilir.

1. Çalıştırmadan önce

1. Brülör yakıt tankının, hidrolik yağ tankının, temizleme tankının ve şartlandırıcı yağının seviyelerini kontrol edin.
2. Aracı çalıştırın ve hava tankının dolmasını bekleyin.
3. PTO’yu devreye alın. Otomatik vitesli araçlarda vites boştayken PTO tuşuna basın ve ayağınızı yavaşça frenden çekin. Manuel vitesli araçlarda vites boşta ve debriyaj basılıyken PTO’yu açın, sonra debriyajı yavaşça bırakın. PTO açıldığında hidrolik sistem devreye girer.

2. Kabin içi ön kontrol paneli

Güç tuşu ortadayken iki panel de kapalıdır; aynı tuş kontrolü ön ve arka panel arasında taşır.

• Yeşil tuşlar: püskürtme barlarını hareket ettirir. Orta ana bar indirilip kaldırılır, sağ ve sol ek barlar açılıp katlanır.
• Kırmızı tuşlar: katlanan barları yerlerine kilitler.
• Pompa debisi tuşu: asfalt pompasının devrini ayarlar.
• Grup tuşları: püskürtme barlarındaki nozul gruplarını kontrol eden pistonları açıp kapatır. Birden fazla grup aynı anda açılabilir, ama püskürtme başlat butonu açık değilse gruplar açılmaz.
• Sirkülasyon tuşları: panelin ortasındadır. Bunlardan aynı anda yalnızca biri açık olmalı; birden fazla işlem sırayla yapılır.

Otomatik püskürtme dışındaki tüm tuşlar arka panelde de bulunur. Kontrolü paneller arasında taşırken iki paneldeki ortak tuşların aynı konumda olmasına dikkat edin.

3. Arka kontrol paneli ve ısıtma

1. Sigorta kutusundaki güç tuşlarını sırayla kaldırın: ara güç, brülör 1, brülör 2.
2. İnvertörün fişini prize takın ve invertörü açın.
3. Tanktaki malzeme seviyesine göre brülör seçin: brülör 1 alt seviyedeki, brülör 2 üst seviyedeki alev borusunu ısıtır.
4. Kontrol ekranında SET tuşuna basın, ok tuşlarıyla hedef sıcaklığı girin. 3 saniye tuşa basılmazsa değer kaydedilir.

Ekranda üstteki değer tankın anlık sıcaklığı, alttaki hedef sıcaklıktır. Brülörler hedefe ulaşınca kendiliğinden söner; sıcaklık hedefin 2 °C altına düşünce yeniden ateşlenir.

4. Asfalt pompası fonksiyonları

Tüm fonksiyonlar aynı düzende çalışır: fonksiyon butonunu açın, pompa debisi tuşuyla devri artırın, işlem bitince devri sıfıra indirip butonu kapatın. Fonksiyona özel adımlar aşağıdadır.

Bu işlemlerden sonra serim yapılacaksa kontrolü yeniden kabindeki ön panele alın.

5. F tuşları ve SET tuşları

SET tuşları, sık kullanılan serim miktarlarını hafızaya alır. Otomatik püskürtme açık ve F1 ekranı görünürken pompa debisi tuşlarıyla miktarı ayarlayın, ardından örneğin SET 2 tuşuna basılı tutun. Sonraki işte aynı miktar için SET 2’ye basılı tutmanız yeterlidir.

Asfalt Distribütörü Periyodik Bakımı

Distribütörün hassas serim yapmaya devam etmesi, günlük kısa kontrollere ve düzenli kalibrasyona bağlıdır.

• Her gün iş başında ve sonunda: tüm seviye tanklarını kontrol edin.
• Her gün iş sonunda: mazotla temizleme yapın ve şartlandırıcının altındaki tuşla içinde biriken nemi boşaltın.
• Radar: yüzeyini temiz bir bezle hafifçe silin.
• Püskürtme barları: hareket çok hızlı veya çok yavaşsa barların üzerindeki ayar vanalarından hızı düzeltin.

Güvenlik uyarıları

• Brülörleri yalnızca araç dururken çalıştırın.
• Brülörler çalışırken menhol kapağı her zaman açık olmalıdır.
• Brülör, radar ve invertöre asla basınçlı su tutmayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Asfalt distribütörü hangi malzemeleri püskürtür?

Distribütörler sıcak bitüm, bitüm emülsiyonu ve astar malzemelerini püskürtebilir. Hangi malzemenin kullanılacağı uygulamaya ve şartnameye göre belirlenir. Polimer modifiye bitüm (PMB) gibi yüksek sıcaklık gerektiren malzemeler için distribütörde kızgın yağ kazanı bulunması gerekir.

Asfalt distribütörü ile Kombine Sathi Kaplama Aracı arasındaki fark nedir?

Asfalt distribütörü yalnızca bağlayıcıyı püskürtür; sathi kaplamada mıcır ayrı bir mıcır serici ile serilir. Kombine Sathi Kaplama Aracı ise bağlayıcı püskürtme ve mıcır serme işlemlerini tek araçta birleştirir. Distribütör; yapıştırma tabakası, astar ve yama öncesi uygulamalar gibi mıcır gerektirmeyen işlerde de kullanılabildiği için daha çok yönlüdür.

Hangi distribütörü seçmeliyim?

Seçimi belirleyen başlıca etkenler serim genişliği, iş hacmi ve serim miktarını makinenin mi operatörün mü ayarlayacağıdır. Geniş kesitler ve yüksek hassasiyet gerektiren işler için oransal, küçük ölçekli işler için manuel veya kompakt modeller öne çıkar. Vimpo VAD Serisi’nin beş modelini karşılaştırmak için asfalt distribütörü modelleri sayfasına bakabilirsiniz.

Vimpo VAD Serisi Asfalt Distribütörleri

Vimpo VAD Serisi beş modelden oluşur: çekilir tip VAD-T bakım distribütörü, VAD Mini, VAD 3600M manuel, VAD 3600A oransal ve VAD 5400A oransal distribütör. Serim genişliği 3.000 mm’den 5.400 mm’ye kadar uzanır; manuel modeller talep hâlinde oransal kontrole yükseltilebilir.

Modellerin teknik özelliklerini, karşılaştırma tablosunu ve hangi iş için hangisinin uygun olduğunu asfalt distribütörü modelleri sayfasında bulabilirsiniz.